[:nl]

Nieuws: Bezoek aan Galería Artelibre; volgt na Imitatie en Verbeelding 4


Imitatie en Verbeelding 4

Dürer-imitate-figures

Dürer, A Draftsman Making a Perspective Drawing of a Woman

Vooraf

Dit is de laatste aflevering van de lezing die ik in mei 2018 gaf, Imitatie en Verbeelding, voor TRAC2018  (The Representational Art Conference) in Nederland. Het betrof natuurgetrouw realisme, het spanningsveld tussen imitatie en verbeelding in de klassieke kunst, ook in zijn hedendaagse variant. Naturalisme is een van de vele uitingen van realisme, eentje met een hoge graad van imitatie. Een commentaar in facebook (28-10-2014) op een zeer realistisch schilderij spreekt boekdelen:

Huysman. Street in Utrecht i

Gerard Huysman. Utrecht, street in backlight, oil on panel, 2013

‘Ik kan niet begrijpen waarom een kunstenaar zo hard zou werken om een schilderij als dit te maken dat zoveel op een foto lijkt. Daar zijn camera’s voor. Ik zie hier de bedrevenheid van de kunstenaar, maar niet de ziel.’

Dit soort opinies hoor je vaak. Want zeg zelf: verdringt naturalisme niet de verbeelding? Exact! Geen ziel, geen artistieke creativteit! En daarover gaat deze discussie. Ik ga de mening bestrijden dat verbeelding in het naturalisme ontbreekt.

 

Deel 1 van de lezing staat in mijn blog van augustus 2017 (zie Archief).
Deel 2 in de blog augustus 2018 (zie Archief).
Deel 3 in de blog oktober 2018 (zie Archief).
Deel 4 , laatste deelvolgt nu.

19de Eeuws realisme

Twee eeuwen na de Hollandse Gouden Eeuw, in 1855, werd Courbet’s De Steenbrekers door De Parijse Salon afgewezen als zijnde vulgair. Dit klinkt bekend, denk aan de Hollandse Gouden Eeuw (zie archief 2018 oktober). Courbet huurde vervolgens een houten barak, doopte het met de naam Pavillon du Réalisme, en toonde daar zijn werk tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs. Hij schreef er meteen het Realistisch Manifest bij en muntte de term realisme, trouw aan de werkelijkheid, naar inhoud en vorm.

Courbet The Stone Breakers realism

Gustave Courbet. The Stone Breakers, oil on canvas, 1849, 160x259cm

“Geen mythen”, zei Courbet, “Engelen? Ik heb ze nooit gezien.” Kijk naar de alledaagse werkelijkheid, naar gewone mensen. Verzinnen hoeft niet.
Courbet was geen dogmaticus, hij verzon wel eens wat. Maar hij sloeg wel degelijk een bres in de klassieke traditie waar ‘Inventio’ stond voor verheven onderwerpen en idealiseren. Waar de Hollanders nog het goddelijke in de natuur zagen, schafte Courbet de metafysische dimensie af.

Aan het eind van de 19de eeuw waren er allerlei varianten van realisme, denk aan Lepage, Bougueraux, Sargent, Waterhouse, Alma Tadema, Zorn, Repin. Ze waren in hun tijd beroemd maar verdwenen later uit de kunstgeschiedenis. Echter, realisme kan fantastisch zijn en geenszins inferieur aan het zo gewaardeerde impressionisme van die tijd.
Zie de Amerikaan Frederic Edwin Church (1826-1900).

Church. Twilight,

Frederic Edwin Church. Twilight, ‘Short Arbiter ‘Twixt Day and Night’, oil on canvas, 1850, 81,3×121,9cm.


Of Ivan Shishkin (1832-1898). Hij schilderde bij uitstek natuurgetrouw. Als je Winter van hem in het echt ziet raak je overweldigd door de grootsheid en echtheid. Uiterst verfijnde kleur- en toon nuances in de sneeuw. Een rijkdom aan details in de schors. Veel afzonderlijk zichtbare takken en toch zie je het bos door de bomen. Shishkin versterkte daardoor het realiteitsgehalte.

Shishkin. Winter

Ivan Shishkin. Winter, oil on canvas, 1890, 125,5x204cm.

Sommige collega’s noemden hem wel een ‘boekhouder der bladeren’.12) Kunstdocenten zijn vaak huiverig voor veel detaillering om begrijpelijke redenen. Maar als het goed gedaan is kun je detaillering vergelijken met muziek waar elke noot duidelijk wordt gespeeld zonder dat de melodie verbrokkelt, waar variatie in de herhalingen alleen maar verrijkt. Grootsheid sluit het detail niet uit.
Het ‘eigen handschrift’ van Shishkin? In Van Manders woorden: “geen bedenksels, geen vercieringhe”. Hij laat de natuur haar eigen taal spreken. Niets meer aan doen! Dat vereist grote vakbekwaamheid. Hoe succesvol hij ook was, critici vonden zijn werk te natuurgetrouw. Ja, want waar was de verbeelding? Die wist Shishkin echter heel knap in zijn subtiele kunst te verbergen. Daarover straks meer.

Hij werkte zo natuurgetrouw om de geziene kwaliteiten, dat adembenemende, te vangen. “Net echt”, zegt het publiek dan en ervaart vast iets van de oorspronkelijke beleving van de kunstenaar. Wat maakt deze schilderijen zo ontroerend? Dat kan toch niet alleen ‘Imitatie’ zijn, of wel?

Kijken, weergave en beleving

Gezien van de Riet. Observing

Gezien van de Riet. Observing

Niet dat ik mij op het niveau wil plaatsen van deze meesters, maar sprekend vanuit mijn eigen ervaring, merkte ik dat het schilder proces in mijn hoofd begint zodra schoonheid in de buitenwereld mijn oog treft:… deze kleur moet het zijn… dat patroon… dit er in… dat er uit…
Sfeer en beleving zetten zich vast in het geheugen. Ik zie almaar meer van dat wat me zo trof, de architectuur van de boom, nuances, gradaties, eigenaardigheden. Een selectie natuurlijk want alle takken zijn niet te schilderen. Die selectie komt ook voort uit mijn persoonlijkheid. Er ontstaat een beeld in mijn geest.

Bij het schilderen werkt de oorspronkelijke beleving als een voortstuwende kracht en als strenge beoordelaar: is die sfeer er nog? Pak dan die kwast, die kleur. De beleving verenigt zich met de techniek. Zo komt het gevoel in het schilderij.

Gezien van de Riet. The Beech of Kijkuit-2

Gezien van de Riet. The Beech of Kijkuit-2, alkyd/oil on panel, 60x90cm

Allerlei problemen moeten worden opgelost. Vorm en kleur werken op een paneel anders dan in het echt. Stel een oneindige ruimte waarin een boom met kale takken zich uitstrekt. Het schilderij heeft echter slechts een rechthoekje tot zijn beschikking. Dat moet worden goedgemaakt. Want juist de oneindige ruimte moet worden opgeroepen, dat bepaalt de sfeer. Een moeilijkheid daarbij is dat de verf van de geschilderde lucht het echte licht terugkaatst, terwijl de ruimte in werkelijkheid juist mede voelbaar wordt door het licht in de lucht, door stofdeeltjes die licht vangen.

Gezien van de Riet. Sketch for Beech of Kijkuit-2

Gezien van de Riet. Sketch for Beech of Kijkuit-2, pencil on paper

Dwalend door de voorstelling moet het oog van de kijker ongehinderd kunnen genieten. Daarom is er een harmonieus abstract patroon als het ware onder de voorstelling gelegd, met aandacht voor richtingen, licht en donker, evenwicht, etc.
Dat patroon kan gebieden takken weg te halen of krom te buigen. Soms maak ik een foto van het onaffe schilderij en bewerk die in Photoshop; dat gaat sneller dan schetsen.De illusie van ruimte op het platte vlak kan dwingen tot het veranderen van kleuren in de verte ook al waren ze als zodanig niet waargenomen.

Verborgen vervormingen

Kortom, in natuurgetrouw realisme brengt de schilder bewust vervormingen aan, maar zo onopvallend mogelijk. Het moet verborgen zijn.
Hoe groter de vakbekwaamheid, hoe treffender de beleving wordt belichaamd. Onopvallende vervormingen zijn in veel klassieke kunstwerken te vinden. Persoonlijke gevoelens? Zeker, heel persoonlijk, in de betekenis van met huid en haar betrokken zijn. Wat de kunstenaar wel degelijk toevoegt is de eigen betovering die werd ondergaan, de schoonheid, de ontroering, met het kunstzinnig talent aan het roer. Ook bij natuurgetrouw realisme.

Slot

Wie bij het Straatje in Utrecht in tegenlicht zegt ‘Oh, dit ken ik al’ loopt meteen door en ondergaat de schoonheid niet. Dat is voorbehouden aan de aandachtige kijker met een open mind. Zij of hij wandelt in gedachten door die straat, met die fijne atmosfeer. Hoe was dat bereikt? Door alle soorten keuzes die de kunstenaar maakte. Hij zorgde dat ze verborgen bleven.

Is imitatie alleen maar virtuositeit? Het is meer. Want hoe kan het dat de kunst van de Hollandse Gouden Eeuw nog steeds miljoenen mensen betovert? De schilders zelf waren betoverd door schoonheid en drukten dat bekwaam uit in hun werk.

Gezien van de Riet. Reaching for the Sky

Gezien van de Riet. Reaching for the Sky, watercolour/pastel on paper, 60x40cm

Dennis Dutton stelt in The Art Instinct 13) dat liefde voor schoonheid is aangeboren. Zo lang dat instinct bestaat, zullen er altijd mensen zijn die door schoonheid worden gegrepen en kunstenaars die gedreven zijn om de schoonheid die in de werkelijkheid is gevonden te re-creëren.
Alsjeblieft, geen dogma’s. Er leiden vele wegen naar schoonheid; hedendaags naturalisme heeft recht op een eigen plaats in kunst en kunstgeschiedenis.

Noten

12) Henk van Os, Voor het eerst: Russische landschappen, p.39. In: Patty Wageman & David Jackson (ed.), Het Russisch Landschap. Groninger Museum, Groningen & The National Gallery, London, s.d.
13) Dennis Dutton, The Art Instict. Beauty, Pleasure & Human Evolution. New York 2009.


Nieuws

Galería Artelibre

Naast het boek ‘Leonardo. Guía de arte y artistas’ publiceert Galería Artelibre jaarlijks ‘Arte y Libertad’ met zo’n honderd kunstenaars, wereldwijd. Dat kwam eind 2018 uit en mijn werk staat er ook in!

My pages in Arte y Libertad XIII

My pages in Arte y Libertad XIII

Deze galerie zetelt in Zaragoza, Spanje, en wil een venster zijn voor kunstenaars uit alle windstreken. De galerie is virtueel en heeft een site waarop vele kunstenaars staan,  www.artelibre.net. Mijn pagina is: http://www.artelibre.net/en/node/27050.
Met groot enthousiasme worden allerlei activiteiten ondernomen. Zoals het publiceren van boeken, het organiseren van een jaarlijkse portret competitie, geheten Modportrait, samen met het MEAM. Of het lesgeven in het atelier van de galerie in Zaragoza, het organiseren van exposities (op andere lokaties).
Spreek je over de galerie dan zeg je José Enrique González.

In november vorig jaar bezochten mijn echtgenoot J en ik Galería Artelibre om ‘Onze Ginko in de herfst’ in te leveren voor de expositie ‘20 años, en 20×20’ ter ere van het twintig jarig bestaan.

‘Our Gingko’ on the easel

‘Our Gingko’; Arantxa Lobera (left near easel) put it on the easel to show it to visitors

Er gaan 150 kunstenaars meedoen, allemaal met een werk van 20x20cm. Je kunt ook zeggen, de 20 staat voor twintig jaar ijveren voor realisme. Dat steelt mijn hart. Net zoals het ijveren van Museum Møhlmann in Appingedam of het MEAM in Barcelona.

José Enrique González, Tetuán II, Dry oil

José Enrique González, Tetuán II, Dry oil on paper, 50x40cm

José Enrique González was heel gastvrij en toonde een grote collectie kunstwerken. Hij deed de techniek van ‘droge olie’ voor. Je kunt er als het ware mee tekenen; je moet het penseel met olieverf net zo lang deppen tot de verf droog aanvoelt; daarna kun je ermee op papier werken, zie Tetuán II.

We konden ook de opening van de prachtige internationale expositie ‘Algo más que realismo’ (Iets meer dan realisme) in Zaragoza bijwonen. Ook die expositie is jaarlijks.

Kortom, het bezoek aan Galería Artelibre was hartverwarmend en inspirerend!

Pedro del Toro, ¿Sí? Oil on canvass

Pedro del Toro, ¿Sí? Oil on canvass, 116x114cm

Opening ‘Algo más que realismo’

Opening ‘Algo más que realismo’

José Enrique González (center) at ‘Algo más que realismo’

José Enrique González (center) at ‘Algo más que realismo’

Einde[:en]

News: Visit to Galería Artelibre, after Imitation and Imagination


Imitation and Imagination 4

Dürer-imitate-figures

Dürer, A Draftsman Making a Perspective Drawing of a Woman

Before

This is the last part of the lecture I gave in may 2018, Imitation and Imagination, at TRAC2018 (The Representational Art Conference) in The Netherlands. The lecture was on naturalistic realism, the area of tension between imitation and imagination in the classical art, including the contemporary variant. Naturalism is one of many expressions of representational art, one with a very high degree of imitation. See for example a comment with regard to a pretty realistic painting, on facebook (28-10-2014):

Huysman. Street in Utrecht i

Gerard Huysman. Utrecht, street in backlight, oil on panel, 2013

“I can’t understand why an artist would work so hard to make a painting like this that is so much like a photo. That’s what cameras are for. I can see the artist’s skill, but not the soul.”

This prejudice is often heard. Because really: isn’t imitation getting in the way of imagination? Exactly! No soul, no artistic creativity. And that’s what this discussion is all about.
I will contest the opinion that naturalism lacks imagination.

 

Part 1 in blog august 2017 (see archive).
Part 2 in blog august 2018 (see archive).
Part 3 in blog october 2018 (see archive).
Part 4, the last part, is following now.

19th-century Realism

Two centuries after the Dutch Golden Age, in 1855, Courbet’s painting The Stone Breakers was rejected as too vulgar by the Paris Salon. This sounds familiar, denk aan de Hollandse Gouden Eeuw (see Archive October 2018).
Courbet thereupon rented a wooden shed, baptized it with the name Pavillon du Réalisme and there showed his work during the Paris World Exhibition. Courbet then wrote his Realist Manifesto. He minted the term realism, true to nature, by form and by content.

Courbet The Stone Breakers realism

Gustave Courbet. The Stone Breakers, oil on canvas, 1849, 160x259cm

“No myths”, said Courbet, “Angels? I’ve never seen them.” Look at everyday reality, at ordinary people. There’s no need for fabrication.
Courbet was not a dogmatic, he did invent things. But he really did make a breach in the classical tradition where ‘Invention’ still stood for exhalted subject matter and idealization. Where the Dutch still saw the divine in nature, Courbet did away completely with the metaphysical dimension.

At the end of the nineteenth century there were all sorts of realisms; think of Lepage, Bougueraux, Sargent, Waterhouse, Alma Tadema, Zorn, Repin. They were famous in their day, but afterwards disappeared from the official art history. However, realism can be ‘fantastic’ and in no way inferior to the so much appreciated impressionism of that age.
See the American Frederic Edwin Church (1826-1900).

Church. Twilight,

Frederic Edwin Church. Twilight, ‘Short Arbiter ‘Twixt Day and Night’, oil on canvas, 1850, 81,3×121,9cm.

Or the Russian Ivan Shishkin (1832-1898), an eminently naturalistic painter. His Winter is overwhelming by its greatness and realness. Extremely refined color and tone nuances in the snow. A wealth of details in the tree bark. That way, Shishkin enhanced the degree of reality in his painting.

Shishkin. Winter

Ivan Shishkin. Winter, oil on canvas, 1890, 125,5x204cm.

Some collegues called him a ‘bookkeeper of leaves’.12) Also nowadays art teachers often shrink away from painting many details, for understandable reasons. But if done rightly, you can compare detailing to music in which every note is clearly played without loosing the melody, where variation in repetition only enriches. Greatness does not exclude attention to detail.

And his ‘own handwriting’? In Van Mander’s words: “no fabrication, no ornamentation”. He lets Nature speak its own language. Do nothing more! For that, great skill is required.
However successful he was, some critics thought his work too naturalistic because it was so much like reality itself. Where was the imagination? Shishkin succeeded in hiding it in his art. More about that later.
He painted in this naturalistic manner to capture the observed qualities, the breathtakingly beautiful. “Just like the real thing”, the public says, while getting a feeling of the artist’s original experience. What is it that makes these paintings so touching? It can’t be just Imitation, can it?

Observing, experiencing and representing

Gezien van de Riet. Observing

Gezien van de Riet. Observing

Obviously I wouldn’t dare to put myself at the level of these masters, but I found that the painting process starts in my head the moment that beauty in the outside world hits my eye:… it must be this color… that pattern… this should be in… that should be left out…
Atmosphere and experience imprint themselves in my memory. I see more and more of that what hits me: the architecture of the tree, nuances, gradations, peculiarities. A selection of course, because it’s impossible to paint every tiny branch. That selection stems also from my personality. An image is formed in my mind.

During the painting process the original feeling or experience works as a propelling force and as a severe critic: is the atmosphere still there? Then let me grab this brush, select that color. Feeling, experience, joins with technique. That’s the way feeling comes in the artwork.

Gezien van de Riet. The Beech of Kijkuit-2

Gezien van de Riet. The Beech of Kijkuit-2, alkyd/oil on panel, 60x90cm

All manner of problems must be solved. Form and color work differently on a panel than in reality. Picture yourselves an infinite space in which a tree extends its bare branches. The painting has to make do with only a small square. I must make up for that. Because I want to evoke just that infinite space, that defines the atmosphere.
A difficulty here is that the paint of the represented sky reflects the real phyisical light, while in reality space becomes perceptible partly through the light in the air, through dust particles that catch the light.

Gezien van de Riet. Sketch for Beech of Kijkuit-2

Gezien van de Riet. Sketch for Beech of Kijkuit-2, pencil on paper

Roaming through the representation, the eye of the beholder should be able to enjoy itself unhindered. That is why there is a harmonious abstract pattern laid (as it were) under the representation; attention being paid to directions, light and dark, balance, etc.
That pattern can force you to remove branches or to bend them. I sometimes make a photo of the painting in progress and manipulate it in Photoshop; that can be quicker than sketching. The illusion of space on a flat surface can force you to change colors further away, even though that’s not the way they were seen.

Inconspicuous distortions

In short, in naturalistic realism the painter consciously applies distortions, but as inconspicuously as possible. It must be hidden. The greater the skill, the more poignantly the experience is represented. Inconspicuous distortions can be found in many classical works of art. Personal feelings? Yes, very personal, but in the sense of total involvement. What is really added by the artist is the enchantment that was in the original experience, the beauty, the thrill, guided by her (or his) artistic talent.

Conclusion

Seeing A Street in Utrecht in Backlight you may think : “Oh, I know this already”. Then you will move straight on and miss the beauty of it. That will be reserved to the attentive viewer. She will walk in her mind through that street, with that nice atmosphere. How was that achieved? By all sorts of choices made by the artist. He managed to hide them.

Is Imitation just virtuosity? It is more than that. Because how can it be that the art of the Dutch Golden Age still enchants millions of people? The painters themselves were enchanted by beauty and skilfully expressed that in their work.

Gezien van de Riet. Reaching for the Sky

Gezien van de Riet. Reaching for the Sky, watercolour/pastel on paper, 60x40cm

Dennis Dutton states in The Art Instinct 13) that love for beauty is inborn. As long as that instinct is not weeded out, there will always be people gripped by beauty and artists driven to re-create the beauty found in reality.
Please, no dogmas. There are many ways towards beauty; contemporary naturalism is entitled to its own place in art and art history.

Notes

12) Henk van Os, Voor het eerst: Russische landschappen, p.39. In: Patty Wageman & David Jackson (ed.), Het Russisch Landschap. Groninger Museum, Groningen & The National Gallery, London, s.d.
13) Dennis Dutton, The Art Instict. Beauty, Pleasure & Human Evolution. New York 2009.


News

Galería Artelibre

Besides the book ‘Leonardo. Guía de arte y artistas’ Galería Artelibre publishes every year ‘Arte y Libertad’ with about one hundred artists from all over the world. It appeared at the end of 2018 and my work is in it too!

My pages in Arte y Libertad XIII

My pages in Arte y Libertad XIII

This art gallery is based in Zaragoza, Spain, and wants to be a window for artists from all points of the compass. It is a virtual gallery and has a website featuring a great many artists: www.artelibre.net. My page is: http://www.artelibre.net/en/node/27050. They display a great range of other activities, like book publishing, organizing a yearly portrait competition called Modportrait (together with MEAM), teaching art classes in the gallery workshop in Zaragoza, organizing exhibitions in other locations.
When you are talking about this gallery, you are talking about José Enrique González.

My husband J and I visited Galería Artelibre in November last year to hand in my work ‘Our Gingko in Autumn’ for the exhibition ‘20 años, en 20×20’, celebrating the gallery’s twentieth aniversary, 150 artist are going to take part, all of them with a work of 20×20 cm. You can say that 20 stands for 20 years of promoting realist art. That warms my heart. Just like the efforts of Museum Møhlmann in Appingedam (Holland) or MEAM in Barcelona.

‘Our Gingko’ on the easel

‘Our Gingko’; Arantxa Lobera (left near easel) put it on the easel to show it to visitors

José Enrique González, Tetuán II, Dry oil

José Enrique González, Tetuán II, Dry oil on paper, 50x40cm

José Enrique González was very hospitable and showed us around in the gallery’s premises, harbouring a great many works of art. He gave a demonstration of ‘dry oil’ technique. It is like drawing: you must dip your brush with oil paint just as long as to make the tip feel dry to the touch; then you can apply it to paper; see Tetuán II.

We were able to attend the opening of the wonderful international exhibition ‘Algo más que realismo’ (‘Something more than realism’) in Zaragoza. That is also a yearly happening.
In short, our visit to Galería Artelibre was heartwarming and inspiring!

Translation NL_EN
: Jeroen Strengers

 

Pedro del Toro, ¿Sí? Oil on canvass

Pedro del Toro, ¿Sí? Oil on canvass, 116x114cm

Opening ‘Algo más que realismo’

Opening ‘Algo más que realismo’

José Enrique González (center) at ‘Algo más que realismo’

José Enrique González (center) at ‘Algo más que realismo’

 [:es]

Noticias: Visita a Galería Artelibre, despues de Imitación y Imaginación


Imitación e Imaginación 4

Dürer-imitate-figures

Dürer, A Draftsman Making a Perspective Drawing of a Woman

Previamente

Esto es la última parte de la conferencia que dí en mayo de 2018, Imitación e Imaginación, en TRAC2018 (The Representational Art Conference) en Holanda. Mi conferencia trató del realismo naturalista, el área de tensión entre la imitación y la imaginación en el arte clásico, incluído la variante contemporánea. El naturalismo es una de las muchas expresiones del arte representacional, una con un alto grado de imitación. Vea por ejemplo un comentario respecto a una pintura bastante realista, en Facebook (28-10-2014):

Huysman. Street in Utrecht i

Gerard Huysman. Utrecht, street in backlight, oil on panel, 2013

« No entiendo por qué un artista se daría tanto trabajo para hacer un cuadro como este, que se parece tanto a una foto. Para eso tenemos cámaras. Veo la habilidad del artista, pero no el alma. »

Esto es una opinión que se oye frecuentemente. Porque realmente: ¿no es que la imitación está estorbando la imaginación? ¡Exactamente! No hay alma, no hay creatividad artística. Y de esto se trata en esta discusión.
Contestaré la opinión que el naturalismo carece de imaginación.

 

Parte 1 de la conferencia está en el blog de agosto 2017, vea Archivo.
Parte 2 en el blog de agosto 2018, vea Archivo.
Parte 3 en el blog de octubre 2018, vea Archivo.
Parte 4, última parte, es la que sigue.

El realismo del siglo diecinueve

Dos siglos después del Siglo de Oro Holandes, en 1855, el cuadro Los quebrantadores de piedras de Courbet fue rechazada por el Salón de París. Esto nos suena familiar.
Courbet luego alquiló una barraca de madera, la bautizó con el nombre Pavillon du Réalisme (Pabellón del Realismo) y ahí mostró sus obras durante la Exhibición Mundial de París. Courbet luego escribió su Manfiesto Realista. Acuñó el término realismo, fiel a la realidad, en forma y contenido.

Courbet The Stone Breakers realism

Gustave Courbet. The Stone Breakers, oil on canvas, 1849, 160x259cm

“Mitos no”, dijo Courbet. “¿Ángeles? No los he visto nunca.” Mira la realidad cotidiana, la gente ordinaria. No hay necesidad de fabriaciones. Courbet no era dogmático, a veces inventaba cosas. Pero sin duda alguna abrió una brecha en la tradición clásica donde la ‘Invención’ era idéntica a sujetos elevados e idealizados. Donde la holandeses aún observaban lo divino en la naturaleza, Courbet suprimió la dimensión metafísica.

A finales del siglo diecinueve había toda suerte de realismos; piensa en Lepage, Bougueraux, Sargent, Waterhouse, Alma Tadema, Zorn, Repin. Eran famosos en su día, pero después olvidados por la mayor parte. Pero el realismo puede ser ‘fantástico’ y de ninguna manera inferior al impresionismo contemporáneo tan apreciado. Vea Frederic Edwin Church (1826-1900) de los Estados Unidos.

Church. Twilight,

Frederic Edwin Church. Twilight, ‘Short Arbiter ‘Twixt Day and Night’, oil on canvas, 1850, 81,3×121,9cm.

O el ruso Iván Shishkin (1832-1898), un pintor eminentemente naturalista. Su Invierno es abrumador por su grandeza y realidad. Matices de color y tono extremadamente refinadas en la nieve. Una riqueza de detalles en la corteza de los abedules. De esta manera Shishkin aumentaba el grado de realidad en su cuadro.

Shishkin. Winter

Ivan Shishkin. Winter, oil on canvas, 1890, 125,5x204cm.

Algunos colegas le llamaron ‘contador de hojas’.12 Incluso hoy en día muchos docentes tienen aversión a pintar demasiados detalles, por razones comprensibles. Pero ejecutados de manera adecuada, uno puede comparar los detalles a una música en que cada nota es tocada claramente sin perder la melodía, donde la variación en la repetición sólo enriquece. La grandeza no excluye la atención al detalle.

Y ¿su toque personal? En las palabras de Van Mander: ‘¡fabricación no!, ¡ornamentación no!’. Él deja que la Naturaleza hable con su propia voz. ¡No hagas nada más!
Para eso, se necesita gran habilidad. Por muy hábil que era, algunos críticos encontraron su obra demasiado naturalista, porque era tan parecida a la realidad misma. ¿Dónde estaba la imaginación? Shishkin logró en esconderla en su arte. Más sobre eso adelante.
Él pintó de esta manera naturalista para captar las cualidades observadas, aquella hermosura que quita el aliento. ‘Es exacto como la cosa real’, dice el público, consiguiendo un sentimiento similar a la experiencia original del artista. ¿Qué hace estos cuadros tan conmovedores? No puede ser sólo la imitación, ¿o sí?

Observando, viviendo y representando

Gezien van de Riet. Observing

Gezien van de Riet. Observing

Obviamente no me atrevería a colocarme al mismo nivel que estos maestros, pero yo descubrí que el proceso de creación empieza en mi cabeza desde el momento en que la belleza del mundo exterior alcanza mi ojo: …debe ser este color…, aquel patrón…; esto debe incluirse…, aquello excluirse…
El atmósfera y la experiencia se imprimen en mi memoria. Observo más y más de lo que me atina: la arquitectura del árbol, las matices, graduaciones, peculiaridades. Una selección de todo ello, por supuesto, porque es imposible pintar cada pequeño ramo. Esa selección también se genera de mi personalidad. Una imagen se forma en mi mente.

Durante el proceso de pintar, el sentimiento o la experiencia original funciona como una fuerza propulsora y también como un crítico severo: ¿el atmósfera está siempre presente? Entonces, déjame agarrar esta brocha, escoger aquel color. El sentimiento, la experiencia, se juntan con la técnica. De esa manera el sentimiento entra en la obra de arte.

Gezien van de Riet. The Beech of Kijkuit-2

Gezien van de Riet. The Beech of Kijkuit-2, alkyd/oil on panel, 60x90cm

Todo tipo de poblemas deben ser enfrentados. Las formas y los colores tienen efectos diferentes sobre un panel que en la realidad.
Imagínate un espacio infinito donde un árbol extiende sus ramas desnudas. La pintura se limita a un pequeño cuadro. Debo compensar por ello. Porque quiero evocar justamente aquel espacio infinito, que caracteriza el atmósfera.
Una dificultad en ello es que el material pintado (“el cielo”), refleja la luz real, mientras en realidad el espacio se experimenta justamente por la luz en el aire, por las partículas de polvo que captan la luz.

Gezien van de Riet. Sketch for Beech of Kijkuit-2

Gezien van de Riet. Sketch for Beech of Kijkuit-2, pencil on paper

Errando por la representación, el ojo del observador debe gozarse libremente. Por eso, hay un patrón abstracto harmonioso subyacente a la representación, tomando en cuenta direcciones, contrastes, balances etc.
Ese patrón puede obligarte a remover ramas o doblarlas. A veces tomo una foto de la pintura en progreso para manipularla en Photoshop; eso puede ser más rápido que hacer esbozos. La ilusión del espacio en una superficie plana puede obligarte a cambiar los colores de los objetos más lejanos, incluso cuando no es conforme a como lo habías visto.

Distorciones inconspicuas

En resumen, en el realismo naturalista el pintor concientemente aplica distorciones, pero de la manera menos conspicua posible. Debe estar escondido. Cuanto más hábil la ejecución, tanto más conmovedora la representación de la experiencia. Las distorciones inconspicuas pueden ser encontradas en muchas obras de arte clásicas.¿Sentimientos personales? Sí, muy personales, pero en el sentido de un compromiso total. Lo que realmente es añadido por el artista es el encanto que estaba ahí en la experiencia original, la belleza, la excitación, guiados por su talento artístico.

Conclusión

Mirando Una calle en Utrecht a contraluz, puedes pensar: Ah sí, ya conozco eso”. Entonces seguirás tu camino y te privarás de su belleza. Esa será reservada al observador o la observadora atenta. Él o ella caminará en su mente por esa calle, con aquel atmósfera agradable. ¿Cómo se logró esto? Por toda una serie de decisiones tomadas por el artista, que las logró a ocultar.

¿La imitación es sólo virtuosismo? Es más que ello. Porque ¿cómo es posible que el arte del Siglo de Oro Holandés siga encantando a millones de personas? Los pintores mismos estaban encantados por la belleza y lo expresaron hábilmente en sus obras.

Gezien van de Riet. Reaching for the Sky

Gezien van de Riet. Reaching for the Sky, watercolour/pastel on paper, 60x40cm

Dennis Dutton plantea en su libro The Art Instinct 13) que el amor a la belleza es innato. Mientras ese amor no se extinga, siempre habrá gente captada por la belleza y artistas llevados a recrear la belleza encontrada en la realidad.
Dogmas no, por favor. Hay muchos caminos hacia la belleza; el naturalismo contemporáneo tiene derecho a su lugar en el arte y la historia del arte.

Notas

12) Henk van Os, Voor het eerst: Russische landschappen, p.39. In: Patty Wageman & David Jackson (ed.), Het Russisch Landschap. Groninger Museum, Groningen & The National Gallery, London, s.d.
13) Dennis Dutton, The Art Instict. Beauty, Pleasure & Human Evolution. New York 2009.


Noticias

Galería Artelibre

Además del libro ‘Leonardo. Guía de arte y artistas’ la Galería Artelibre publica anualmente ‘Arte y Libertad’ con alrededor de cien artistas de todo el mundo. Apareció a finales de 2018 y mi trabajo está incluído también!

My pages in Arte y Libertad XIII

My pages in Arte y Libertad XIII

Esta galería está en Zaragoza y quiere ser una ventana para artistas de todos lados. Es una galería virtual y tiene una web con much@s artistas: www.artelibre.net. Mi página es: http://www.artelibre.net/en/node/27050.
Con mucho entusiasmo, se organizan todo tipo de actividades. Como son: la publicación de libros, la organización de una competencia anual de retratos, llamada Modportrait, junto con el MEAM. También clases de arte en el taller de la galería en Zaragoza y la organización de exposiciones en otras localidades.
Cuando se habla de la galería, se hable de Jose Enrique González.

‘Our Gingko’ on the easel

‘Our Gingko’; Arantxa Lobera (left near easel) put it on the easel to show it to visitors

En noviembre del año pasado visité con mi esposo J Galería Artelibre para entregar mi obra ‘Nuestro Gingko en otoño’ para la exposición ‘20 años, en 20×20’ que marcará el 20º aniversario de la galería. Han de participar un@s 150 artistas, tod@s con una obra de 20×20 cm. Se puede decir que el 20 significa 20 años de promover el realismo. Esto me calienta el corazón! Igual que el ahinco del Museum Møhlmann en Appingedam (Holanda) o del MEAM en Barcelona.

José Enrique González, Tetuán II, Dry oil

José Enrique González, Tetuán II, Dry oil on paper, 50x40cm

José Enrique González nos recibió con toda hospitalidad y nos mostró su gran colección de obras de arte. Me mostró la técnica del ‘óleo seco’. Casi parece dibujar: debes aplicar la pintura de óleo al pincel por tanto tiempo que parece seco al tocar; luego puedes aplicarlo sobre papel, como se ve en Tetuán II.

Hemos podido asistir a la inauguración de la magnífica exposición internacional ‘Algo más que realismo’ en Zaragoza. También es un evento anual.

En resumen, nuestra visita Galería Artelibre fue una alegría y una inspiración!

Pedro del Toro, ¿Sí? Oil on canvass

Pedro del Toro, ¿Sí? Oil on canvass, 116x114cm

Opening ‘Algo más que realismo’

Opening ‘Algo más que realismo’

José Enrique González (center) at ‘Algo más que realismo’

José Enrique González (center) at ‘Algo más que realismo’

Traducción NL-ES: Jeroen Strengers[:]

Pin It on Pinterest

Share This