Op mijn verjaardag, 21 april 2022, gebeurde een wonder.

Het tekenen van de documenten van overdracht kunstwerken van Gezien van de Riet. vlnr: Roberto Calzadilla, Rogelio Mayta en Luis Oporto

Het tekenen van de documenten van overdracht kunstwerken van Gezien van de Riet.
vlnr: Roberto Calzadilla, Rogelio Mayta en Luis Oporto

Zo’n kleine 500 kunstwerken van mij werden overgedragen aan Bolivia. Ja, ik kan dat in zijn volle betekenis schrijven: aan Bolivia, aan de bevolking van dat land. Bolivia, waar ik zoveel van ging houden, waar ik ruim tien jaar woonde en werkte.

 

Rogelio Mayta en Luis Oporto tonen het document van de overdracht

Rogelio Mayta en Luis Oporto tonen het document van de overdracht

De ceremonie vond plaats in het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit ministerie droeg mijn werken over aan de Fundación Cultural del Banco Central de Bolivia. Onder de kleurige vlaggen werden de handtekeningen gezet.
Het werk gaat bewaard worden op de mooiste plek, temeer vanwege de visie van de Fundación Cultural, waarover later meer. Het is een grote eer. Ik ga naast mijn schoenen lopen.

 

Schilderijen in het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Schilderijen in het Ministerie van Buitenlandse Zaken

In de prachtige zaal Tiahuanacu van het Ministerie waren schilderijen op ezels gezet.

 

Een tafel met illustraties

Een tafel met illustraties

Op een tafel lagen brochures met mijn illustraties, en aquarellen voor diaseries en video. Het materiaal geeft een beeld van de inheemse volken van Bolivia.

 

Journalisten aan het werk

Journalisten aan het werk

 

Roberto Calzadilla Sarmiento, Ambassadeur van Bolivia in Nederland

Roberto Calzadilla Sarmiento, Ambassadeur van Bolivia in Nederland

Roberto Calzadilla Sarmiento, Ambassadeur van Bolivia in Nederland, had persoonlijk gezorgd voor een veilige overtocht.
Citaten uit zijn verhaal:

“Mevrouw Van de Riet heeft tien jaar in Bolivia gewerkt als sociologe. Het is goed om in herinnering te brengen dat zij in 1981 Lucila de Morales heeft ontmoet, de voorzitster van de jonge Boerinnenbond ‘Bartolina Sisa’. Gezien maakte toen een tekening voor een affiche over de bijeenkomst waar Lucila de Morales het woord voerde.

 

dibujo Lucila de Morales en Holanda, 1981

Lucila de Morales en Holanda, 1981

Daarna ging Gezien naar Bolivia waar ze ook uitgebreid heeft samengewerkt met de Huisvrouwenfederatie van La Paz. Gedurende haar verblijf heeft ze zich ingeschreven bij de Kunstacademie van La Paz, om haar kunst verder te ontwikkelen.”

“Ik geloof dat dit een spoor is dat de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking in Bolivia heeft achtergelaten, deze verbondenheid om steun te geven aan de verschillende sociale organisaties.
De echtgenoot van mevrouw Van de Riet heeft gewerkt in de restauratie van de archieven van de Mijnwerkersvakbond van Bolivia, want tijdens de jaren van de militaire dictatuur was deze vakbondsgeschiedenis van de mijnwerkers verloren gegaan.”

 

Schilderij mijnwerker, olieverf op geprepareerd papier

Mijnwerker, olieverf op geprepareerd papier,1988, 43x43cm, door Gezien van de Riet

“Dit Nederlandse echtpaar heeft dus een sterke verbondenheid met Bolivia getoond. Zij voelden zich onderdeel van ons veranderingsproces.”

“Het stemt ons tevreden om hieraan een bijdrage te hebben gegeven. Dat is ook een voorbeeld van de “diplomatie der volken”.

 

Rogelio Mayta, Minister van Buitenlandse Zaken van Bolivia

Rogelio Mayta, Minister van Buitenlandse Zaken van Bolivia

Rogelio Mayta, Minister van Buitenlandse Zaken van Bolivia, sprak:

“Zoals zoveel personen geboren in andere breedtegraden, werd Gezien van de Riet verliefd op Bolivia en de Bolivianen. Ons doel van de sociale strijd werd ook haar levensdoel. En jarenlang was zij samen met ons in ons streven van de opbouw van onze Plurinationale Staat – sinds de eerste stappen waarin dit nog een embrionaal idee was.
Welnu, Gezien heeft ons haar werk nagelaten, of dat deel van haar werk dat de Bolivianen weergeeft, in verschillende activiteiten, op verschillende momenten. Door haar kunst laat ze ons onszelf zien, door een Europese bril. Maar met de bevriende blik van iemand met een warm gevoel, uitgedrukt in schilderijen en aquarellen, ook via onze eigen kunstvormen, en ook met een pedagogisch doel, door middel van heel veel illustraties.”

“Door middel van deze kunst kunnen we in zekere zin de interculturele diplomatie gestalte geven.”

“Mij rest slechts Gezien op afstand te bedanken omdat ze ons in de weg die ons volk heeft afgelegd enkele jaren heeft vergezeld, en lief en leed heeft gedeeld, en in zekere zin ook een Boliviaanse was, door middel van haar kunst. Duizendmaal dank!”

 

Luis Oporto Ordóñez, President van de Culturele Stichting van de Centrale Bank van Bolivia

Luis Oporto Ordóñez, President van de Culturele Stichting van de Centrale Bank van Bolivia

Luis Oporto Ordóñez, President van de Culturele Stichting van de Centrale Bank van Bolivia, wijst op de grondwet (2009), die stelt dat Bolivia de plicht heeft om het cultureel patrimonium van het Boliviaanse volk vast te leggen, te bewaren, te restaureren, te verspreiden en te bevorderen. Dit is de missie van de Culturele Stichting.
Plurinationale Staat Bolivia betekent dat eigen culturen behouden kunnen blijven. De verschillende inheemse volkeren hebben recht op zelfbestuur binnen het raam van één staat.
De huidige regering is gebaseerd op de volksorganisasties.

 

Logo van de Culturele Stichting van de Centrale Bank van Bolivia

Logo van de Culturele Stichting van de Centrale Bank van Bolivia

Luis Oporto:

“Het oeuvre dat we hier zien, gerepatrieerd uit Nederland (…) is afkomstig van de kunstenares genaamd Gezien van de Riet.”

“Altijd heeft ze samengewerkt met de sociale bewegingen, zoals de Boerinnenbond ‘Bartolina Sisa’. Altijd was ze er bij en ze heeft een oeuvre nagelaten dat nu ook geregistreerd moet worden.

 

Muurschildering ‘Van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat’ in het Hospital Holandes, El Alto, Bolivia

Muurschildering ‘Van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat’ in het Hospital Holandes, El Alto, Bolivia, door Gezien van de Riet, Alberto Medina en Filhy Torrelio, 1997

Het is een oeuvre mede bestaande uit een muurschildering, die een illustratie is van de wil van de Plurinationale Staat om de gezondheid van de Bolivianen te beschermen. Die muurschildering van Gezien van de Riet bevindt zich in het Hospital Holandes (Nederlands Ziekenhuis nabij La Paz, in El Alto).”

 

In de wachtkamer van het Hospital Holandes

In de wachtkamer van het Hospital Holandes

“Zeer binnenkort zal het Nationaal Kunstmuseum haar werk exposeren, zodat de hele Boliviaanse bevolking het kan bewonderen.”

Oporto kondigde vast aan dat het Museo Nacional de Arte, Nationaal Kunstmuseum, eind dit jaar mijn werk zal exposeren, “zodat de hele Boliviaanse bevolking het kan bewonderen.” Dit laatste is bijzonder, de Fundación Cultural is van mening dat cultuur er voor iedereen moet zijn. Daartoe worden ook reizende tentoonstellingen georganiseerd. Het Museo Nacional de Arte, het ‘Rijksmuseum’ van Bolivia, valt onder de Fundación Cultural.

Oporto memoreerde eveneens het werk van Jeroen Strengers:

“Jeroen Strengers was degene die het herwinnen van dit historisch erfgoed van de Mijnwerkersbond heeft gerealiseerd, dat met de dictatuur van García Meza praktisch was verdwenen.”

“Hij maakt deel uit van dat leger van archivarissen die wij hebben geregistreerd in het Biografisch Woordenboek van Archivarissen van Bolivia, uitgegeven door het Vicepresidentschap van de Plurinationale Staat Bolivia, eerst in 2012 en daarna in 2016. In dat werk staat het project geregistreerd van het organiseren, bijeenbrengen en reconstrueren van het mijnwerkersarchief.”

Directeur van SIDIS, Jeroen Strengers, presenteert La Asamblea Popular, 2de van links, onder auspiciën van de Federatie van Mijnwerkersbonden. Rechts Edgar Ramirez, voorzitter van de Federatie van Mijnwerkersbonden.

 

Jeroen Strengers, Luis Oporto in het Archief van Comibol, 2007

Jeroen Strengers, 2de van links, met Luis Oporto, 2de van rechts, in het Archief van Comibol, 2007

De drie sprekers hadden er werk van gemaakt. Hun woorden hebben ons diep geraakt, juist omdat onze intenties zo goed werden begrepen, juist omdat wij de sociale bewogenheid proefden van de Fundación Cultural die ons ook dreef. Hun waardering is onvergetelijk. Bij het zien van de video waren we beiden ontroerd.

Aanwezig waren ook Fredy Mamani, Viceminister van Buitenlandse Zaken van Bolivia, en Iván Castellón, Directeur van net Nationaal Kunstmuseum van Bolivia.

 

Gregoria Reina Vallejos, de Secretaris Onderwijs van de Nationale Bond van Indiaanse Boerinnen van Bolivia ‘Bartolina Sisa’ met Luis Oporto met de brochure en het schilderij

Gregoria Reina Vallejos, de Secretaris Onderwijs van de Nationale Bond van Indiaanse Boerinnen van Bolivia ‘Bartolina Sisa’ en Luis Oporto met de brochure en het schilderij

Nog een extra verrassing: de Confederación Nacional de Mujeres Campesinas de Bolivia ‘Bartolina Sisa’ (Nationale Bond van Boerinnen) was ook present. Hun eerste brochures heb ik geïllustreerd. Zie verhaal in mijn blog 16: www.gezienvanderiet.nl/blog-es

 

Eerste brochure van Bartolina Sisa

Eerste brochure van de Nationale Bond van Indiaanse Boerinnen van Bolivia ‘Bartolina Sisa’, 1985

Gregoria Reina Vallejos, de Secretaris Onderwijs, vertegenwoordigde de bond, samen met andere leden. Haar shawl was getooid met het embleem van de bond, Bartolina Sisa, geboren in 1750. Bartolina was een legendarische strijdster tegen de spaanse overheersing. Wegblokkades werden toen al georganiseerd door de inheemse bevolking.

 

vlnr: Roberto Calzadilla, Rogelio Mayta, Gregoria Reina Vallejos en Luis Oporto met het document van overdracht

vlnr: Roberto Calzadilla, Rogelio Mayta, Gregoria Reina Vallejos en Luis Oporto met het document van overdracht

 

Mirando a ilustraciones

De izq. a der. Gregoria Reina Vallejos, Rogelio Mayta, Iván Castellón, Director del Museo Nacional de Arte, David Aruquipa

 

vlnr: Roberto Calzadilla, Iván Castellón, Directeur van het Nationaal Kunstmuseum van Bolivia Rogelio Mayta, Luis Oporto en Gregoria Reina

vlnr: Roberto Calzadilla, Iván Castellón, Directeur van net Nationaal Kunstmuseum van Bolivia, Rogelio Mayta, Luis Oporto en Gregoria Reina Vallejos

 

vlnr: leden van de ‘Bartolinas’, Gregoria Reina Vallejos, David Aruquipa, Luis Oporto

vlnr: Twee leden van de ‘Bartolinas’, Gregoria Reina Vallejos, David Aruquipa, Luis Oporto en anderen

 

David Aruquipa met twee schilderijen

David Aruquipa met twee schilderijen

David Aruquipa, van de Culturele Stichting van de Centrale Bank van Bolivia, bemiddelde het proces van overdracht op stimulerende en doeltreffende wijze. Ook verzorgde hij de foto’s van de overdracht. Ik ben hem dankbaar voor alles wat hij gedaan heeft.

Illustraties
Ik heb geprobeerd om van de illustraties kunst te maken waarin de indiaanse bevolking het onderwerp zou zijn, waarin zíj de hoofdrol speelden.

 

Uit ‘Zwangerschap’, het echtpaar, aquarel, 20x30cm, Gezien van de Riet

Uit ‘Zwangerschap’, het echtpaar, aquarel, 20x30cm, Gezien van de Riet

Ik deed mijn uiterste best en hoopte dat mijn illustraties hun zelfbeeld zou versterken in de strijd voor een rechtvaardige maatschappij. Ik streefde naar een esthetisch niveau waar mensen van zouden kunnen genieten. Op die manier zou ik een kleine bijdrage kunnen leveren.

 

Uit ‘Zwangerschap’, ernstig gesprek, aquarel, Gezien van de Riet

Uit ‘Zwangerschap’, ernstig gesprek, aquarel, 20x30cm, Gezien van de Riet

De gangbare kunst was niet bedoeld voor de inheemse bevolking. Zij werden zelden als levensechte mensen afgebeeld. Echter, wanneer mensen op een ware en mooie manier worden weergegeven is herkenning mogelijk en kan liefde en trots worden opgewekt. Dit was mijn drijfveer, al ik moest nog veel leren.

Gezien van de Riet bij een feest op de Altiplano

Gezien van de Riet woont een feest bij op de Altiplano

Zo ging ik als sociologe naar Bolivia en keerde als kunstschilder terug.


Exposities:

Kunstzaal van Heijningen. 20 mei – 16 juni. Open: woensdag t/m zaterdag van 12.00-17.00 uur en zondag van 13.00 – 17.00 uur. www.kunstzaalvanheijningen.nl 

Museum Møhlmann. ‘De Meesterhand’, Het schilderen voorbij. Het aanzien van (mijn) 1956.
3 april – 31 juli. Appingedam. Open: Vrijdag, zaterdag, zondag van 13.00 tot 17.00 uur.
https://www.museummohlmann.nl/

Museum Møhlmann, Onafhankelijke Realisten Tentoonstelling, eind september – eind december.

Museo Nacional de Arte, eind 2022, La Paz, Bolivia. Later meer.


 

Als sociologe naar Bolivia, als kunstschilder terug.

Het is 2022
Ruim tien jaar werkte ik als sociologe en illustrator in Bolivia in nauwe samenwerking met de inheemse bevolking en beleefde prachtige avonturen. Ik maakte zo’n 500 tekeningen, aquarellen en schilderijen.

Ambassade van Bolivia: Gezien van de Riet draagt kunstwerken over voor het Boliviaanse volk.o Minero Bolivia), Gerda Dommerholt (Servicio Técnico Holandes Bolivia), 10 de marzo de 2022.

Ambassadeur van Bolivia, Roberto Calzadilla, Gezien van de Riet, Jeroen Strengers (Mijnwerkers Archief Bolivia), Gerda Dommerholt (Servicio Técnico Holandes, Bolivia)

Die gaan nu naar de collectie van de Fundación Cultural van de Centrale Bank van Bolivia. Deze Fundación beheert het Nationaal Museum en ontplooit veel activiteiten. Het idee is dat cultuur er niet alleen voor de elite is maar voor het hele Boliviaanse volk. Het is een geweldig onderkomen voor mijn kunstwerken, een grote eer!

Het was 1981
Lucila de Morales, voorzitster van de nog jonge boerinnenbond, de Federación Nacional de Mujeres Campesinas de Bolivia ‘Bartolina Sisa’ (1980), kwam naar Nederland om te spreken tijdens festiviteiten rond 1 Mei.

 

illustratie Lucila de Morales in Holland, 1981

Lucila de Morales in Holland, 1981

Ze vertelde over de wegblokkades, de strijd voor democratie, over de situatie van de boerinnen. Later meer over de Federatie, kortweg Bartolinas genoemd.
De Werkgroep Bolivia, die haar bezoek had georganiseerd, vroeg mij haar te tekenen voor een flyer. Toen kon ik niet vermoeden dat dit tekeningetje mijn leven een wending zou geven.

Het was 1984
De democratie was teruggekeerd in Bolivia. De vluchtelingen keerden eveneens terug. Op hun uitnodiging kwam ik te werken in Bolivia. Als sociologe was de bedoeling.
En toen was daar het tekeningetje van 1981…

 

tekening van Lucila de Morales

Lucila de Morales, eerste voorzitster van de Bartolinas

Lucila vroeg of ik de eerste brochure van de Bartolinas wilde illustreren. Het leek me geweldig! Maar ik? Een Hollandse, een vreemdelinge? Hoe voorkwam ik projectie van mijn eigen cultuur op die van de Indiaanse bevolking?

Participatie
Er was maar één garantie: maximale participatie van hun kant. Ik moest vooral vragen stellen zodat hun eigen ideeën in tekst en beeld zouden komen.

 

Tekening van een Moeder met kind op de Altiplano

Moeder met kind op de Altiplano. Naar een foto van Fernando Soria.

Ik moest met hen mee het land in, naar de plekken zelf, en de mensen om hulp vragen. Als deskundige in onderwijs had ik ervaring in het stimuleren van deelname van volwassenen. Vragen stellen was daarbij belangrijk. Verder had ik wat lessen in modeltekenen gevolgd en durfde het wel aan.

Contract
Na een tijdje vroeg de boerinnenbond een contract voor mij aan als coöperant bij SNV, die betaald werd door het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking van Nederland. Dat gaf stabiliteit.

Het land in
Een van de leidsters nam mij mee naar haar huis in de provincie Aroma. Zo kon ik daar uitgebreid tekenen en fotograferen, binnen en buiten, het gezin, de akker, het vee.

Tekening van Een werkdag, de ochtend

Een werkdag, de ochtend

Tekst: ‘Een werkdag’ (ochtend), ‘om 4 uur: opstaan. om 5 uur koken. om 7 uur: aan het werk.’ ‘Is koken geen werk dan? Wie doen het?

illustratie van Samenwerken op de akker

Samenwerken op de akker

 

illustratie Het meisje haalt water

Het meisje haalt water

 

Tekening Het meisje hoedt de schapen

Het meisje hoedt de schapen

Tekenaar, man, vrouw?
De vrouwen zagen mij niet als sociologe maar als tekenaar. En op het eerste gezicht, met dat korte haar van mij, was ik nu een man? een vrouw? Het gaf niet, ze zagen me tekenen en vonden dat leuk.
Zo kwam ik, samen met een leidster van de boerinnenbond, in afgelegen oorden, móest overnachten in het beste bed van gastvrije gezinnen, liep tot in de late avond op de vrieskoude Altiplano, de hoogvlakte van 4000 meter hoog, met boven me de stralende sterrenhemel. Sliep daarna samen met de voorzitster op de grond, tot grote hilariteit van de groep die nog maar even bleef zitten.

Mensen tekenen
Vergaderingen en cursussen waren voor mij heerlijke tekenuurtjes. Ik was verslingerd geraakt aan het arceren. Later kon ik de tekeningen gebruiken voor de brochure.

 

Tekening van Onderonsje

Onderonsje

 

Tekening van In gedachten

In gedachten

 

Tekening van Aandachtig

Vol aandacht

 

Illustratie van notuliste

Wat moet ik doen als notulist?

Tekst: ‘Wat moet ik doen als notulist? Wat wordt er verwacht van een leidster, en van de leden?’

Illustratie van Sexuele voorlichting

Sexuele voorlichting

Gezondheid: ‘Wat zou dat zijn? Ik plas bloed.’ ‘En nu, wat moet ik doen nu José er van door is?’ ‘Waarom schamen we ons voor onze menstruatie? Is het soms niet natuurlijk? Hoe voorkomen we dat onze dochters zo moeten lijden? Zouden onze jongeren niet goed geïnformeerd moeten worden?’

Nachtelijk avontuur
Eens reisden we met de trein naar het zuiden en stopten in het stadje Uyuni. Het was middernacht, ijskoud, ingepakte bomen, geen mens meer op straat. We bonkten op deuren, tot slot ging er een open, de herbergier wees naar links, rende terug naar zijn slaapkamer. We grepen een stapel dekens, sliepen wat uurtjes, toen naar de eerste trein, wachtten op het perron, donkerblauwe ochtendschemering, een vrouw verkocht hete, zoete maisdrank, ook warme in olie gebakken buñuelos, denk aan oliebollen, maar dan luchtig en veel lekkerder, met knapperig deeg. Ze snoot haar neus in haar schort. Een schilderij in mijn herinnering.

Illustratie van discriminatie

Ze wil naar een vergadering, maar...

De teksten logen er niet om. ‘Als je naar de vergadering gaat is het beter dat je niet terug komt!’ ‘Maar vriend, zij heeft daar ook recht op.’ Ze staat achteraan en probeert wat te zeggen: ‘Compa…’ maar er klinkt: ‘Haha, nee toch! Ze kan niet eens praten!’

Gevaar en moed
Bekende, wereldwijde, schrijnende verhalen. Moedig waren de vrouwen die dit aankaartten. De Bartolinas namen deel aan gevaarlijke wegblokkades, ook ten tijde van de dictatuur, en dan, ja dan was het pijnlijk te moeten ervaren dat ze door hun eigen mannen werden gediscrimineerd. Moedig ook waren de mannen die hen steunden. Hun bijval was niet overbodig.

Illustratie van de strijd van Las Bartolinas

Congressen, demonstraties en hongerstakingen deden de dictatuur van Banzer vallen (1978)

Tekst: ‘Participatie.’ ‘Congressen, protestmarsen, hongerstakingen.’
‘Wanneer werd de Nationale Federatie van Boerinnen van Bolivia opgericht?’ ‘Welke manieren van strijd hebben we?’ ‘Waarom moesten we de weg blokkeren?’ ‘Hongerstakingen.’

De belangstelling voor de boerinnenbond was groot.

Illustratie: “Compañeras…”

“Compañeras…”

Door zo duidelijk te zeggen wat er mis was is er sindsdien veel veranderd. Ook de brochure deed haar werk. Tijdens een van de bijeenkomsten zaten twee boeren voor me. De ene las voor aan de een andere: waarom was er geen gelijkheid in het onderwijs voor jongens en meisjes? Ik spitste mijn oren. ‘Ja, meisjes moeten ook naar school’, was zijn antwoord. Waarop de andere boer instemmend knikte. En ik was er blij mee.

Illustratie voor Omslag Nuestra vida, nuestra organización 2

Omslag Nuestra vida, nuestra organización 2

 

De tropen
Het leven in de tropen verschilde sterk met dat van de Altiplano. Een andere brochure was nodig.

Tekening van Luisteren en schrijven

Luisteren en schrijven

 

Tekening van Baby's doen altijd mee

Baby's doen altijd mee

 

Tekening van Wat zou ze vertellen...

Wat zou ze vertellen...

Ook in de tropen waren bijeenkomsten en cursussen, zodat ik de ene vrouw na de andere kon tekenen.

Tekening van Wat zou ze vertellen...

Wat zou ze vertellen...

 

Tekening van Herkenning?

Herkenning?

 

Tekening van Het was heel warm

Het was heel warm

Leidsters namen me mee naar ver afgelegen oorden.

Illustratie van Een keuken in de tropen

Een keuken in de tropen

Tekst: ‘Een werkdag. Opstaan en water halen, ontbijt klaarmaken.’

Poseren
Mensen toonden hun dagelijkse doen en laten, ze poseerden voor allerlei situaties. Ze deden het met overgave en de nodige hilariteit, het was immers voor hun eigen brochure. ‘Teken die eend met kuikens erbij!’…

Illustratie van Rijst pellen en praten over de boerinnenbond

Rijst pellen en praten over de boerinnenbond

Tekst: 'De oplossing' 'We hebben zoveel problemen! Wat kunnen we doen comadre?'  'Het beste is je te organiseren.'

Veel huishoudelijke taken werden buiten verricht. Door de open terreinen was er gemakkelijk contact, zoals hier, bij het pellen van rijst. Dit was anders dan op de Altiplano waar de boederijtjes waren omheind.

Illustratie van Middag- en avondtaken, sigaretjes draaien...

Middag- en avondtaken, sigaretjes draaien...

Tekst: ‘De middag en de avond’ ‘Kleren wassen.’ ‘Koken.’ ‘In de avond: sigaretten maken…’ ‘Wanneer rust je uit? Als ons werk betaald zou worden, zouden onze landbouwproducten niet veel duurder zijn? Dus, wie profiteren van ons werk?’ Goeie vraag…

Het sigaretje
Ik was gestopt met roken. Na het vallen van de avond draaide de gastvrouw een sigaretje voor me van eigen tabaksbladeren, terwijl ik tekende. Het sigaretje op de tekening, nee, nee, hoe zou ik kunnen weigeren en de gastvrouw beledigen...
Er was altijd teveel om te tekenen. Alleen al zo’n boom met wasgoed er in, de schommelstoel van leer aan een boomstam, en mensen, die met zoveel plezier meewerkten. Het maakte me zielsgelukkig, ontberingen deerden niet.

Illustratie van Van meisje tot vrouw. Waarom kan ik niet naar school?

Van meisje tot vrouw. Waarom kan ik niet naar school?

Van jongs af aan vooroordelen. Tekst: ‘Van meisje tot vrouw.’ ‘Ik heb mijn dochter vrouw…’ ‘Waar kan mijn kleindochter nu goed voor zijn?’ ‘Waarom kan ik niet naar school?’ ‘Je lijkt op een man! Marimacho!’

Illustratie van Onze organisatie

Onze organisatie

Tekst: ‘Onze organisatie.’ ‘Laten we onze organisatie van vrouwen oprichten. Ja, goed idee.’ ’Waarom is de organisatie van boerinnen opgericht? Is onze organisatie tegen de mannen? In welke kwesties kunnen we met de vakbond van mannen samenwerken?’ ‘Waarom organiseren we ons? Om te leren. Om betere prijzen te eisen.’

Het is 2022
De strijdbare Bartolinas hebben enorm veel bereikt. Terugkijkend ben ik verbaasd over de veelzijdigheid van hun programma, bewonder ik hun moed. Wat goed gewerkt heeft is hun keuze voor een combinatie die niet de gemakkelijkste was.
Enerzijds de strijd tegen de onderdrukking van vrouwen en, later, het streven naar volledige deelname in politieke, economische en sociale beslissingen.
Anderzijds de samenwerking met de boerenbond in de strijd voor verbeteringen.
Bijzonder was dat deze boerenbond, waar de Bartolinas deel van uitmaakten, hen vanaf het begin steunde. Ook dat was een verstandige keuze. De geschiedenis in vele landen toont hoe uitzonderlijk dit was.
Ik prijs me gelukkig dat ik met hen mocht samenwerken.

Foto van Confederación Bartolina Sisa’s website. Ook Radio en TV.

Confederación Bartolina Sisa’s website. Ook Radio en TV.

Enkele feiten:
• Na een lange hongerstaking van leidinggevende vrouwen uit mijnen en platteland, werd de militaire dictatuur omvergeworpen in 1978. Die dictatuur zou nog wel tijdelijk terugkomen.
• 1980: de eerste boerinnenbond in Zuid-Amerika.
• In 2007 verkregen de Bartolinas dezelfde status als de boerenbond.
• Meerdere Bartolinas bekleedden belangrijke posten in de regering van de MAS (Movimiento al Socialismo). Silvia Lazarte was voorzitster van de Van de Wetgevende Vergadering (Asamblea Constituyente).
• De Bartolinas hebben nu een eigen Radio- en TV-kanaal….

https://www.bartolinasisa.org


Nieuws

Schilderij van Daphne door Gezien van de Riet

Daphne

https://www.museummohlmann.nl/  3 april – 31 juli:
Rob Møhlmann, eigenaar, beheerder, publicist, en schepper van een prachtig oeuvre, viert zijn verjaardag met drie exposities tegelijk: zijn eigen werk en voorwerpen voor het museum, voorwerpen uit zijn geboortejaar 1956. En:
De Meesterhand. Rob had vrijmoedig om de hand gevraagd van kunstenaars betrokken bij het museum. Van mij kreeg hij beide handen:

Schilderij van Zelfportret met boom

Zelfportret met boom

De volgende blog gaat verder met 'Tekenen en schilderen in Bolivia'.

 

linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram