Gezien van de Riet. Alles! Overal!  komt uit op 19 november.

 

Detail cover

Blogs moest ik uitstellen, de opdracht was: schrijven en afbeeldingen selecteren voor het boek.
Wat is nou zo leuk en spannend van realisme? Een vraag die allerlei gedachten opriep en dat werden korte teksten, gevoegd bij schilderij en tekening.

‘Er zijn eerste lessen die je nooit vergeet. Op mijn twaalfde kreeg ik er een in vakbekwaamheid. Het was herfst. Door het raam van het tekenlokaal zag ik de bomen langs de oprit. Ik tekende ze, eerst met potlood, daarna met kleurpotlood. De leraar keek er naar, nam de kleur oranje en arceerde vervolgens lichtjes over een van de bomen. ‘Ga maar eens met geel over die boom er naast’, zei hij, ‘je kunt natuurlijk ook geel en oranje in elkaar laten overlopen. Kijk zelf maar.’ Opgetogen fietste ik die dag naar huis. Ik had iets bijzonders geleerd! De kleuren waren gaan tintelen, er was samenhang gekomen, de tekening was een persoontje geworden.’

In de volgende blog meer over het boek. Ik kan al wel verklappen dat Nicolien Mizee, bekend van Moord op de moestuin en Faxen aan Ger, een geestig verhaal schreef over onze eerste ontmoetingen bij het modeltekenen in de jaren ’90 van de vorige eeuw. Een fragment uit de tekst van Nicolien Mizee:

‘Mijn eerste boek kwam uit. Vrienden en familie vonden dat ik allerlei personages zeer realistisch had geportretteerd. Het leek precies! Maar hoe ze er zelf in voorkwamen, nee, daar klopte niets van. Daar had ik een karikatuur van gemaakt. En het verhaal klopte ook niet. Het was in het echt heel anders gegaan. Ik had er het mijne van gemaakt. Dat was zo. Misschien was dat wat ‘realistisch werken’ inhield: er het jouwe van maken. Ik had geprobeerd de werkelijkheid zo exact mogelijk te treffen, maar de ene lezer moest er om huilen, de ander lachen en een derde schreef misprijzend dat ik de lezer een rariteitenkabinet voorschotelde.’

Gezien van de Riet. Alles! Overal! komt half november uit en het wordt gepresenteerd in Kunstzaal van Heijningen, bij een expositie van mijn werk. Een mooi cadeau voor Sint en Kerst! De prijs is alleszins mensvriendelijk. Het boek wordt uitgegeven door VanSpijk Artbooks, die iets moois heeft gemaakt van mijn concept.

Ik zou het heel leuk vinden je op 19 november te zien!

0-0-0

Nieuws

Exposities:

Museum Møhlmann:
. 2 juli – 24 september 2023: Mijn Atelier Mijn Werk
Atelierfoto’s van 164 kunstenaars plus een kunstwerk!

Gezien van de Riet in haar atelier

Atelier Gezien

In mijn atelier hangt het portret van mijn geliefde aan de muur, ik werk aan zijn opdracht, Dode den in de Pyreneeën.
Rob Møhlmann heeft het atelier van Adriaen van Ostade, 17de eeuw, nagebouwd, en dat is ook te zien. Het Groot Atelierboek wordt uitgegeven, uniek in de geschiedenis.
En: Møhlmann Museum bestaat nu 25 jaar!
. 30 sept – 17 dec.
Onafhankelijke Realisten tentoonstelling.
https://www.museummohlmann.nl/exposities/ 

Expo online:
. 100 CONTEMPORARY GRANDMASTERS OF FINE ART  https://www.grandmastersfineart.com/gezien-van-de-riet.html
o.a. Reikend naar de hemel.
. 25 Jaar bestaan van artelibre, https://www.artelibre.net/obra/33104  Pino muerto en los pirineos españoles.

Competities:

Vrouw in de nacht, pasteltekening op papier,

Vrouw in de nacht, pastel op zwart papier, 29x40cm.

. De pastel Vrouw in de nacht kreeg een eervolle vermelding van de jury van de Art Epic Gallery Online 'Bold' Exhibition. Het moest 'Bold' zijn. Waarom ik deze tekening als gedurfd zie: ik tekende naar het leven en begon zonder vooraf proporties met wat puntjes te markeren; beginnend in het midden van de figuur, dan kronkelend en arcerend over het papier met bijpassende kleuren voor licht-donker, warm- koud, en onzeker hoe het zou eindigen. Het moest snel. Er was muziek. Ik voelde me vrij en supergeconcentreerd. Het resultaat verraste me, want ik kwam 'goed uit'...

. 4 werken in de Almenara Collection's 2023 Online Art Prize Exhibition! 3 Portretten en 1 boom.
https://www.thealmenaracollection.com/?keyvalue=94232&page=viewcollection&subkeyvalue=177407&startrec=341
https://www.thealmenaracollection.com/?keyvalue=94232&page=viewcollection&subkeyvalue=179770&startrec=121

Schilderij van Dode den in de Pyreneeën door Gezien

Dode den in de Spaanse Pyreneeën kreeg de publieksprijs in de competitie van de Art Epic Gallery Online 'Bold' Exhibition.

 

Schilderij Olijfboom in Spanje door GezienvandeRiet

Olijfboom in Spanje, Tempera en olie op paneel, 30x30cm.

Met deze Olijfboom werd ik finalist in de competitie 16th ARC Salon van het Art Renewal Center. Nu te zien in de catalogus van Art Renewal Center, International Realism 2023. Ook op de site: https://www.artrenewal.org/16thARCSalon/Category/Landscape

En:
Verder staat de Olijfboom op een nieuwe kaart (2023) en in agenda en kalender (voor 2024) van Bekking&Blitz.
Amnesty International plaatste ook afbeeldingen in haar kalenders (voor 2023 en 2024).
In boekhandels te verkrijgen.

Kunstzaal van Heijningen: 19 november: presentatie van Gezien van de Riet. Alles! Overal!
En expo in november/december 2023.  https://kunstzaalvanheijningen.nl/ 

 

0-0-0

 

And:
My hobbyhorse: Important newspaper removed its taboo on modern realism.
News: My work: in books, magazines, sites, exhibitions, art card, and as a finalist.

olieverf portret van Jeroen met glas wijn

Gezien van de Riet, Proost, tempera and oil on panel, 50x80cm.

It’s him!
With my beloved companion I like to go to the mountains. Out of many memories, this one kept coming back: ‘Cheers!’
I commissioned a portrait by myself. Yes, that look, that expression! I strove for the highest likeness, because that expression could easiliy get lost by the slightest stroke, especially at the corner of the mouth. And the rest was linked to that. Should the sweater be blue? No, a different color. The light? Should be softer. I made myself subservient to the painting, in order to achieve what I looked for. Now the painting is hanging in my workshop.

portret van Adolf van Gelder

J. Robert. Adolphe. Fils d Arnout Duc de Gueldres. Photo credit fr.wikipedia.org

You can liken a face to a rolling landscape. But beware of the folds to be too pronounced. Then you get lumps and bumps. ‘It’s him, but my, has he changed!’ used to be the sarcastic comment of my father-in-law in such occasions. He would certainly have made that remark about this portrait of Duke Adolph of Guelders.

Edvard Munch, Self portrait, 1882.

Edvard Munch, Self portrait, 1882. Photo credit: Meisterdrucke.nl

‘Pity’, I thought about this self-portrait by Edvard Munch (1863–1944). The delicate painting touched me, but that clear spot at the corner of the mouth seems like a little lump. Munch consciously freed himself from the classical tradition, but still: more freedom shouldn’t imply to leave such a lump on the face? It’s like a wart on a chin, you can’t stop looking at it.

Jeremy Lipking painted Skylar at 5

Jeremy Lipking, Skylar at 5, Olieverf op canvas, 25,4x20,3cm

A good likeness first of all requires precise form. That is defined by light and darkness. In your mind’s eye, colors should translate into tones of grey. It helps looking thru your eyelashes. A black and white photo of the painting-to-be can help even more. Jeremy Lipking is a master in that translation process. I once witnessed him mixing colors in a demonstration of portrait painting. He was able to achieve subtle transitions quickly and seemingly without effort, also in the warmer and cooler colors. (See also my Blog 2, on his demonstration of portrait painting).

Bertrand Desmaricaux schilderde Ange

Bertrand Desmaricaux, sketch after life, Ange, oil on linnen, 40x50cm

Whether you start with a detailed drawing, or with daubs, whether you work with fine or a broad touch, sharp obervation is in order. By precision I don’t mean very finely painted. Bertrand Desmaricaux makes a sketch from life, from the model Ange, who seems about to speak – you expect an ironic remark... Heart-warming colors, pride and elegance. Surely, Hegel couldn’t dissaprove of this? Soon more about Hegel.

René Tweehuysen painted Cannon-ball Man

René Tweehuysen, Cannon-ball Man, 2019, oil and tempera on linen, 100x75cm

Cannon-ball Man by René Tweehuysen, is ‘sure in form, with a loose touch’, with attention to the skin of an elderly man. Even the scar on his forehead is rendered carefully. The cannon-ball has a special meaning for the man. It makes this wonderful portrait unique.

Eh, the inner self
The philosopher Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1710–1831) saw this very differently. He got all worked up over ‘horribly resembling portraits’ – says Norbert Schneider in ‘The Art of the Portrait: Masterpieces of European Portrait-Painting, 1420–1670’. *)

portret van Hegel

Jacob Schlesinger, Portret van Georg Wilhelm Friedrich Hegel. 1831. Photo credit: nl.wikipedia.org

Schneider continues, quoting Hegel:

'Painters should embellish the portrayed person and leave out all kinds of external elements, so that ‘they observe and recreate the general character and the lasting spiritual qualities of the subject’. According to this view, the spiritual character was the most important in a picture of a human being.' (Id.)

So the artist should embellish, and show the general character – was Hegel a Photoshopper avant la lettre? Beautiful women, all streamlined according tot the general character of current fashion?
Wait: Hegel also mentiones the spiritual character and lasting spiritual qualities. I could agree with that. However, without the ‘external elements’? Should we abjure realism? Really?
Hegel’s influence on the arts was and is vast. After more than two centuries his spirit still dwells among us. In my artistic youth I learned: ‘Don’t loose yourself in technique, that is dead and dumb. A good likeness of a portrait is not so much art as craft.’ That makes sense, I thought. After all, I wasn’t studing plumbing.
‘But there has to be a likeness’, I doubted, and that was of course all about ‘external elements’.
‘Yes, there has to be a likeness to the internal character’, used to be the reply. ‘That is the essence. You have to work magic thru your intuition and your artistic sensitivity.’

Kirchner, Selfportrait.

Kirchner, Selfportrait. Photo credit: Wikipedia.org

‘Look for the feeling behind the surface. Does that person feel red? Who is afraid of red? Fear, confusion? Don’t make it too smooth. Besides, who will know this woman or man in person, a hundred years from now? Think: it will still be a beautiful painting!’ Yes – that’s the sort of advice you would get a lot. It’s still going on. There are courses in ‘intuitive portrait painting’, where you ‘dig up something from yourself’. The portrayed person is just a booby. Anyway, you can’t blame Hagel for these modern ideas.
However compelling the expression of sentiment in the self-portrait by Ernst Ludwig Kirchner (1880 -1938), it is clear that the external resemblance has been sacrificed to self-expression. That was not a problem for Kirchner. He resisted the classical tradition. Nevertheless, I can certainly appreciate his self-portrait, as an expression of his emotions.

Where is the miracle?
The emotions of another person really can be guessed from his or her exterior, up to a certain point.

Caravaggio painted Medusa

Caravaggio, Detail Medusa, diameter 48cm. Photo credit: Medusa Uffizi.it

Medusa’ appearance, as painted by Caravaggio (1571-1610), clearly shows her emotion of the moment.
Darwin was also interested in the emotions that show themselves in the expression of the face. They are extremely important in survival. Is there a present danger? How does that person look at me?

Paul Ekman: the Facial Action Coding

The interesting thing is: you can see feelings. How? They are muscles! The face has about fifty of them. Together, they can make a few thousand combinations. Behold:  there is the inner life appearing externally: anger, sadness, gladness. And the muscles around the mouth and the eyes create the finer nuances.
Mona Lisa’s famous smile is partly due to muscles in the cheeks, near the corners of the mouth. They are controlled by nerves, out of the brain – the feeelings, the inner life.
Here is the miracle.
The portrait painter observes and sees. The portrait comes to life!

Mere technique?
Pure technique is indispensable. For getting the proportions right, for example. That means ‘unfeeling’ measurement, seeing the subject in its abstract form. There are more of these basic techniques that have little to do with feeling.

proporties van het gezicht

Proporties van het gezicht. Zie hobbytekenen.nl

Portraits lacking feeling can also come about by being concerned only with measurements. Or by defective observation. When I looked again at one of my landscape painting from a while ago, I remarked to my alarm that I hadn’t noticed its flatness. And this, while I was at work outside, I was all caught up in the depth, the space... I was seeing the space, wasn’t I? Despite that observation in plein-air, I hadn’t noticed the flatness of the painting!
This reminds me of listening to music. It comes to you thru the ears. But can you really discern the combination of sounds? At any moment, and as a part of the whole? Some-one playing an instrument, especially an accomplished musician, can do that. So it is with painting. Observation and representation develop and refine themselves thru the years.

Yvonne`Melchers, Siena Palio XVI Aquila Eagle 1, oil on linen, 40x40cm

Besides, to see the nuances of feeling, the portrait painter herself needs sensibility. That is a personal quality, which is added tot the technique.
The recent colorful portrait Siena Palio by Yvonne Melchers, with a wonderful expression of matter, clearly exhibits emotions. You wonder what is going on in this young man’s mind. Is is mistrust, annoyance? Mixed feelings. You can’t be sure, just like in real life. This adds suspense to this lively portrait.

Art?
‘Where’s the art?’, is the question that is often put at well resembling and crafty portraits. There is the idea that the ‘free portrait’ is obviously art, and a craftful one is just ‘craft’. Certainly a well resembling portrait can be poor art, but the same goes for the ‘free portrait’. Or for a landscape, or a still life or any other genre for that matter.
So in the end it’s about the question: what is art? Great art, or not so great art? These are tricky questions, lots of nonsense have been said about them, and they lay outside the bounds of this article.

Frans Hals Portrait

Frans Hals, Portrait of Catharina Hooft and her wet-nurse, Ca 1620, Oil on canvas, 92x68cm. Photo credit nl.m.wikipedia.org

That a well resembling portrait is not automatically art, is an understandable view. In a landscape painting, the artist can move around trees and mountains for the sake of harmony, expression, beauty. Nobody will be the wiser: it’s just a question of applying the rules of art. That is how it transcends mere copying. The requirement of resemblance in a portrait however is much more compelling. And limiting. Precision can lead to freezing – but not necessarily so.

Frans Hals painted Malle Babbe

Frans Hals, Malle Babbe, Ca.1633-1635, Oil on canvas, 78,5x66,2cm. Photo credit: historiek.net

Frans Hals used to paint more freely when he wasn’t dealing with a commissioned portrait. Maybe we should call it a face or a genre piece in stead of a portrait. Anyhow, as the great artist he was, Hals was also able to make great art out of well resembling portraits. And what about Rembrandt...

Finally
An example of a free and ‘tied’ work is the phantasy-rich Byzantium by Julio Reyes

Julio Reyes painted Byzantium

Julio Reyes, Byzantium, 2020, Egg tempera and oil on copper, 28x29cm

 

detail Byzantium

He is exhibiting a wonderful play in this sublime painting with distemper and oil and goes a long way in free expression. At the same time it is true to form.

From this account you might deduce I am a dogmatic believer in realism. Should I point out that I am not? There are many roads that lead to Rome. Expressionism is one of many other approaches that one may enjoy, without being an in-depth psychologist. It makes no sense to apply the measuring-staff of realistic precision to more expressionist art. Neither does the other way round. One day this last form will speak for and from itself. It’s about the quality within a certain style.
I wanted to explain here that it is feasible to convey facial expressions by observing carefully the outer signals, where the facial muscles can reveal the inner life. A miracle of the human body!

*) Norbert Schneider, Portretschilderkunst. Meesterwerken uit de Europese portretschilderkunst 1420-1670, p.14.
**) Wikipedia, Medusa Murtola

My thanks to Jeremy Lipking, Yvonne Melchers, René Tweehuysen, Bertrand Desmaricaux and Julio Reyes for their permission to cite their work.
And thanks to Yvonne Melchers, Jeroen Strengers and Nico van Niekerk for their comments on the text.


My hobbyhorse
The stubborn taboo of De Volkskrant on modern realism is vanishing quietly. Sometimes there is even appreciation!  Surprisingly, Wieteke van Zeil wrote positively on Henk Helmantel, once called an objectionable traditionalist. She noted some children’s reactions:

 ‘Nevertheless, they hang around in front of the meditative painings of Henk Helmantel. I noted their gaze slowing down, as they underwent the atmosphere of the paintings. Such an atmosphere that film directors would consciously conserve, for their next movie.’

Volkskrant 30 oktober 2020


News
In 2020 till now, my work has been included in books, magazines, sites like Museum of Art, exhibitions (Møhlmann, MEAM), art-card; also as finalist in international competitions. See pages Home and other pages website.


Translation NL-EN: Jeroen Strengers


 

En:
Mijn stokpaardje: Hardnekkig taboe van De Volkskrant op realisme verdwijnt stilletjes
Nieuws: Mijn werk: in boeken, tijdschriften, sites, exposities, kunstkaart, en finales

olieverf portret van Jeroen met glas wijn

Gezien van de Riet, Proost, tempera and oil on panel, 50x80cm.

Het is ‘em!
Met mijn geliefde huisgenoot ga ik vaak de bergen in. Van de vele herinneringen liet deze
ene me niet los: Proost!
Ik gaf mezelf de opdracht voor een portret. Ja, de blik, de uitdrukking! Ik streefde naar zo groot mogelijke gelijkenis, want die uitdrukking verdween soms ineens door een miniem stipje, vooral bij de mondhoek. En ook de rest was er aan vastgeklonken. Blauwe trui? Andere kleur. Het licht? Zachter. Ik stelde me uiterst dienstbaar op om juist daardoor mijn zin te krijgen. Nu hangt het schilderij in mijn atelier.

portret van Adolf van Gelder

J. Robert. Adolphe. Fils d'Arnout Duc de Gueldres. Photo credit: fr.wikipedia.org

Een gezicht kun je zien als een landschap met glooiingen. O wee wanneer die te steil uitvallen. Dan krijg je builen en kuilen.
‘Het is ‘em, maar wat is t’ie veranderd!’ was dan het gevleugelde commentaar van mijn schoonvader. Zo’n sarcastische opmerking zou hij zeker hebben gemaakt over het bovenstaande portret van Hertog Adolph van Gelder.

Edvard Munch, Self portrait, 1882.

Edvard Munch, Self portrait, 1882. Photo credit: Meisterdrucke.nl

‘Jammer’ dacht ik bij het portret van Edvard Munch (1863-1944). Het gevoelige schilderij raakte me, maar dat kleine te lichte vlekje bij de mondhoek lijkt een bultje. Munch maakte zich bewust los van de klassieke traditie, echter, meer vrijheid betekende toch niet dat je zo’n bultje op het gezicht liet staan? Net een wrat op een kin, telkens moet je er naar kijken.

Jeremy Lipking painted Skylar at 5

Jeremy Lipking, Skylar at 5, Olieverf op canvas, 25,4x20,3cm

Voor gelijkenis is allereerst een precieze vorm noodzakelijk. Die wordt door licht en donker bepaald. Met het geestesoog worden kleuren vertaald naar hun grijswaarde. Door je oogharen kijken helpt. Een zwart-wit foto van het schilderij in wording helpt nog meer.
Jeremy Lipking is een meester in die vertaling. Ik heb hem eens kleuren zien mengen bij een demonstratie van portret schilderen. Subtiele overgangen bereikte hij snel en schijnbaar moeiteloos, ook in de warme en koele kleuren. (Zie ook mijn Blog 2, over zijn demonstratie portretschilderen).

Bertrand Desmaricaux schilderde Ange

Bertrand Desmaricaux, sketch after life, Ange, oil on linnen, 40x50cm

Of je nou eerst een uitgewerkte tekening maakt of met vlekken begint, met fijne of grove toets werkt, scherp kijken is het devies. Met precisie bedoel ik niet: heel fijn geschilderd.
Bertrand Desmaricaux maakte een schets, naar het leven, van model Ange. Gaat ze zometeen iets zeggen? Komt er een wat ironische opmerking? Hartverwarmende kleuren, trots en zwierigheid… Dit kán Hegel toch niet afkeuren? Straks meer over Hegel.

René Tweehuysen painted Cannon-ball Man

René Tweehuysen, Cannon-ball Man, 2019, oil and tempera on linen, 100x75cm

Cannon-ball Man van René Tweehuysen, is ‘vormvast met losse toets’, met aandacht voor de huid van een man op leeftijd. Zelfs de wond op het voorhoofd is weergegeven. De kanonskogel heeft een bijzondere betekenis voor de man. Het maakt dit prachtige portret uniek.

Eh, het innerlijk
De filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) zag het helemaal anders. Hij wond zich op over 'tot aan het afschuwwekkende toe gelijkende portretten', aldus Norbert Schneider in ‘Portretschilderkunst. Meesterwerken uit de Europeseportretschilderkunst 1420-1670’. *)
Schneider vervolgt, Hegel citerend:

'Schilders dienden de afgebeelde mens te verfraaien en allerlei uiterlijkheden weg te laten zodat ze “van het onderwerp het algemene karakter en de blijvende geestelijke eigenschappen opmerkten en weergaven.” Volgens deze opvatting was het geestelijke karakter het belangrijkst in een afbeelding van de mens.' (Id.)

 

portret van Hegel

Jacob Schlesinger, Portret van Georg Wilhelm Friedrich Hegel. 1831. Photo credit: nl.wikipedia.org

Dus de kunstenaar moest verfraaien, het algemene karakter tonen; was Hegel een Photoshopper avant la lettre? Mooie vrouwen, allemaal gestroomlijnd volgens het algemene karakter van de heersende mode?
Wacht, Hegel noemt ook het geestelijke karakter en blijvende geestelijke eigenschappen. Daar kan ik me wel in vinden. Echter, zonder uiterlijkheden? Realisme verafschuwen? Echt?
Hegel’s invloed op de beeldende kunst was en is groot. Na meer dan twee eeuwen is zijn geest nog steeds onder ons. In mijn schilderjeugd leerde ik al: ‘Verlies je niet in techniek, dat is doods, dom. Een goed gelijkend portret is niet zozeer kunst, alswel ambacht.’ Daar zit wat in, dacht ik toen. Per slot van rekening studeerde ik niet voor loodgieter.
‘Maar het moet ook lijken’, twijfelde ik, en dat sloeg natuurlijk op het uiterlijk.
‘Jawel, het moet lijken op het ínnerlijk’ was dan het antwoord. ‘Dat is de essentie. Tover met je intuïtie en kunstzin.'

Kirchner, Selfportrait.

Kirchner, Selfportrait. Photo credit: Wikipedia.org

'Zoek het gevoel achter het uiterlijk. Voelt die persoon rood aan? Who is afraid of red? Angst, verwarring? Maak het niet gladjes. Bovendien, wie kent over een eeuw die vrouw of man nog? En bedenk, een mooi schilderij blijft wel!’ Ja, dit soort advies kreeg je veel te horen.
Het gaat nu nog verder. Er zijn cursussen ‘intuïtief portret schilderen’, waar je ‘iets in jezelf naar boven haalt’. De geportretteerde zit er dan voor Piet Snot bij. Maar dit terzijde. Deze hedendaagse ideeën kunnen Hegel natuurlijk niet worden aangerekend.
Hoe dwingend de gevoelsontlading in het zelfportret van Ernst Ludwig Kirchner (1880 -1938) ook is, duidelijk is dat uiterlijke gelijkenis is opgeofferd aan zelfexpressie. Dat vond Kirchner geen probleem. Hij zette zich evenals Munch af tegen de klassieke traditie. Desalniettemin kan ik zijn zelfportret zeker waarderen, als uiting van zijn emoties.

Waar is het wonder?
De emoties van een ander zijn aan diens buitenkant tot op zekere hoogte wel degelijk te raden.

Caravaggio painted Medusa

Caravaggio, Detail Medusa, diameter 48cm. Photo credit: Medusa Uffizi.it

Het uiterlijk van Medusa, geschilderd door Caravaggio (1571-1610), toont duidelijk haar emotie van dat moment.
Darwin was al geïnteresseerd in emoties, die zichtbaar worden in de gelaatsexpressie. Die is van groot belang voor het overleven. Is er gevaar? Hoe kijkt die mens naar mij?

Paul Ekman developed Facial Action Coding System

Het bijzondere is: je kunt gevoelens zien. Hoe dat kan? Het zijn de spiertjes! Het gezicht heeft er ruim vijftig. Samen kunnen ze een paar duizend combinaties maken. Kijk, daar verschijnt het innerlijk leven in het uiterlijk: boosheid, verdriet, blijdschap. En de spiertjes rond mond en oog scheppen de fijnere nuances.
Mona Lisa’s beroemde glimlach berust mede op spieren in de wangen, vlak bij de mondhoeken. Ze zijn aangestuurd door zenuwen, vanuit de hersenen, het gevoel, het innerlijk.
Hier is het wonder.
De portrettist kijkt en ziet. Het portret komt tot leven!

Slechts techniek?
Pure techniek is onontbeerlijk. Komen tot de juiste proporties bijvoorbeeld. Dat is ‘gevoelloos’ meten, je ziet het onderwerp in abstracte gedaante. Zo zijn er meer basistechnieken te noemen die op zich weinig met gevoelens te maken hebben.

proporties van het gezicht

Proporties van het gezicht. Zie hobbytekenen.nl

Portretten zonder uitdrukking kunnen ontstaan door alleen maar gericht te zijn op de afmetingen. Of ook door gebrekkig te observeren. Toen ik een van mijn landschappen van een tijd terug bekeek, bemerkte ik tot mijn schrik dat ik de platheid ervan niet gezien had! Terwijl ik bij het schilderen, buiten, de mond vol had over diepte, ruimte... Ik zag daar de diepte immers! Ondanks die waarneming buiten was mij de platheid van het schilderij niet opgevallen!

Dit doet me denken aan muziek. Alles komt de oren binnen. Maar kun je de samenstelling van de klanken waarnemen? Per moment, en als deel van het geheel? Iemand die een instrument bespeelt, en vooral een bekwaam musicus, kan dat. Zo is het ook met schilderen. Het waarnemen en weergeven ontwikkelt en verfijnt zich met de jaren.

Yvonne`Melchers, Siena Palio XVI Aquila Eagle 1, oil on linen, 40x40cm

Bovendien, voor het zien van gevoelsnuances behoeft de portrettist zelf gevoeligheid. Die is toch ook weer persoonlijk en mengt zich met techniek.
Het recente, kleurrijke portret Siena Palio van Yvonne Melchers, met prachtige stofuitdrukking, toont duidelijk emoties. Je vraagt je af wat er in deze jongeman omgaat. Voelt hij wantrouwen, heeft hij de pest in? Gemengde gevoelens. Je weet het niet, en zo gaat het in het echt ook. Het maakt dit levendige portret extra spannend.

Kunst?
‘En de kunst?’ is de vraag die bij gelijkende en vakkundige portretten vaak wordt gesteld. Het idee bestaat dat het ‘vrije portret’ vanzelfsprekend kunst zou zijn, en een vakkundig portret niet, want dat zou slechts ‘ambachtelijk’ zijn. Zeker, een gelijkend portret kan als kunst pover zijn, echter, dat geldt net zo goed voor het ‘vrije portret’ . Of voor landschap, stilleven, welk onderwerp dan ook.
Het gaat dan eigenlijk om de vraag: wanneer is iets kunst? Grote kunst, of matige kunst? Heikele kwesties, er is veel gekkigheid over beweerd, en het valt buiten dit bestek.

Frans Hals Portrait

Frans Hals, Portrait of Catharina Hooft and her wet-nurse, Ca1620, Oil on canvas, 92x68cm

De opvatting,  dat een goed gelijkend portret niet zo maar kunst is, is wel begrijpelijk. In een landschap kan de kunstenaar bergen en bomen verplaatsen omwille van harmonie, uitdrukkingskracht, schoonheid. Geen haan die naar een exacte weergave kraait, omdat hier wetten van de kunst werden toegepast. Daardoor ontstijgt het aan de kopie. De eis van gelijkenis van een portret is echter dwingend. En remmend. Dan kan precisie tot bevriezing leiden, maar dat is geen wet van Meden en Perzen.

Frans Hals painted Malle Babbe

Frans Hals, Malle Babbe, Ca.1633-1635, Oil on canvas, 78,5x66,2cm. Photo credit: historiek.net

Frans Hals schilderde vrijer wanneer het geen portretopdracht betrof. Misschien moet je het dan eerder als gezicht of genrestuk benoemen in plaats van portret. Evengoed, als groot kunstenaar wist Hals ook zijn gelijkende portretten tot hoge kunst te verheffen. En wat te denken van Rembrandt…

Tot slot
Een voorbeeld van vrij en gebonden is het fantasierijke Byzantium van Julio Reyes.

Julio Reyes painted Byzantium

Julio Reyes, Byzantium, 2020, Egg tempera and oil on copper, 28x29cm.

 

detail Byzantium

Hij speelt in dit sublieme schilderij met tempera en olieverf op wonderbaarlijke wijze en gaat heel ver in vrije weergave. Tegelijkertijd blijft hij trouw aan de vorm.

Uit dit verhaal zou je kunnen opmaken dat ik een dogmatisch gelovige van realisme ben. Moet ik zeggen dat dat niet zo is? Vele wegen leiden naar Rome. Zo is expressionisme één van de vele andere benaderingen waar je van kunt genieten, zonder dieptepsycholoog te zijn.
Het heeft geen zin om de meetlat van realistische precisie te leggen op meer expressionistische kunst. En andersom evenmin. Op een dag gaat dit laatste nog eens vanzelf spreken. Het gaat om kwaliteit binnen een bepaalde stijl.
Ik wilde met dit verhaal aantonen dat je met realisme de gezichtsuitdrukking heel goed kunt weergeven, met goed kijken naar het uiterlijk, waar vooral spiertjes het innerlijk kunnen tonen.
Een wonder van het menselijk lichaam!

*) Norbert Schneider, Portretschilderkunst. Meesterwerken uit de Europese portretschilderkunst 1420-1670, p.14.

Met dank aan Jeremy Lipking, Yvonne Melchers, René Tweehuysen, Bertrand Desmaricaux en Julio Reyes voor het mogen plaatsen van hun werk.

Met dank aan Yvonne Melchers, Jeroen Strengers en Nico van Niekerk voor tekstcommentaar.


Mijn stokpaardje
Het hardnekkige taboe van De Volkskrant op hedendaags realisme verdwijnt stilletjes. Af en toe zelfs waardering! Wieteke van Zeil schreef over de expositie van Henk Helmantel in het Drents Museum in Oog voor detail: ‘Wat doen die kapotte drinkglazen op dat schilderij?’ (Vk 2021-01-02).
Het is een verrassend positief commentaar, via de reactie van kinderen:
“Toch bleven ze minstens anderhalf uur hangen bij de meditatieve schilderijen van Henk Helmantel. Ik zag hun blik vertragen, en hoe de sfeer van de schilderijen ze steeds meer beving. Zo’n sfeer die regisseurs zorgvuldig opslaan, voor een volgende film.”

Volkskrant 30 oktober 2020


Nieuws
In 2020 tot nu, kwam mijn werk in allerlei boeken, tijdschriften, sites (zoals Museum of Art), exposities (Møhlmann, MEAM), kunstkaart, en in finales van internationale competities. Zie pagina’s Home en andere van de website.

 

MUSEUM MØHLMANN  18th Onafhankelijke Realisten Tentoonstelling
18 September - 18 December

version 1

Bietenveld. Versie 1

Ik zal hier iets vertellen over mijn schilderij dat ook mee doet in de expositie van Museum Møhlmann.
We kampeerden met het uitzicht op dit bietenveld. De afgelopen dagen had ik voortdurend geloerd naar die weidse ruimte boven kronkelende bladeren. Nu! Plein air! Zoveel details? Ja maar ik houd ervan, we zullen zien. Opzet in grote lijnen. Bladeren van de voorgrond, ja die moeten echt gedetailleerd, in vorm en kleur. Snel, na twee uur is er al ander licht.

Detail. Licht door en op het blad

Detail. Licht door en op het blad

Schijnt de zon door het blad heen dan wordt de kleur geel-groen. Waar het licht óp het blad valt, is de kleur koel wit met een tipje groen, of zie ik daar rose, lichtblauw?
Ondertussen wordt ook het midden, de verte en de lucht geschilderd. Dat alles mag abstracter, met vegen, stippen, van alles. Dan is de tijd om, het is nog niet af.

Er stond genoeg op het paneeltje om het thuis af te kunnen maken. Ik had ook mijn foto’s voor nuttige informatie. Verder was er mijn herinnering, de beleving. Die stuurt je, samen met het verstand. Ik streef naar een illusie van ‘net echt’, want dat veld moet blijven.

Laatst vroeg iemand of mensen wel eens zeggen: “Hee, net een foto”.
“Jazeker.”
“Wat vind je daarvan?”
“Nou, als ze zeggen ‘net echt’, en ze vertellen waarom ze het mooi vinden, ben ik tevreden.

Bietenveld, tempera en olieverf op paneel, 29,5x23,5

 

 

Foto's Bietenveld

Foto's Bietenveld

Als ze zeggen: “Waarom zou je zoveel uren werken als je ook een foto kunt nemen”, dan denk ik: beter kijken. Misschien zeg ik: “Het is niet zo gek dat je denkt aan een foto, het schilderij kan ook net echt lijken. Maar ondertussen is alles verweven met mijn beleving, en ik hoop dat te delen met de kijker. Dat is het belangrijkste.
Ik heb veel veranderd, bijvoorbeeld de horizon, en natuurlijk zijn er geen stippen en vegen in het echt.

Detail horizon Bietenveld

Detail horizon Bietenveld

Die ingrepen mogen niet opvallen, want dan lijkt het immers minder op de werkelijkheid. Je kunt er veel meer over zeggen, maar dat wordt een te lang verhaal nu.”
Over deze kwestie heb ik een lezing ontwikkeld, waarvan ik in de toekomst stukjes in deze blog denk te publiceren. Ik nam een duik in de kunstgeschiedenis en vond tot mijn verbazing en vreugde al discussies bij de oude Grieken.

MUSEUM MØHLMANN  18th Independent Realists’ Exhibition
September 18 till December 18

Beet-field. version 1

Beet-field. version 1

I’ll tell something about my painting that is going to be part of this exhibition.
We were camping with a view over this beet-field. For the past few days I had constantly been peering at that wide space over those curly leaves. Now! Plein air! So many details? Yes but I love that, we shall see. A sketch in broad strokes. The leaves in the foreground, yes those have to be really detailed, in form and color. Quickly now, in two hours’ time the light has changed.

Detail. Light thru and on the leaves

Detail. Light thru and on the leaves

When the sunlight shines thru the leaf it turns yellow-green. Where the light falls on the leaf, the color is a cool white with a dash of green, or do I see pink there, or light blue?
In the mean time the middle and far areas and the sky are done as well. These can be more abstract, with sweeps, dots, anything. Time has run out, it is not finished.

There was enough on the panel to finish it at home. I also had photos for useful information. Furthermore there was my memory, the experience. That steers you. Together with your common sense. I strive for the illusion of ‘just like the real thing’, because that beet-field must remain.

Bietenveld, tempera en olieverf op paneel, 29,5x23,5cm. Eindversie

Some time ago somebody asked me if people sometimes say: “Wow, it’s just like a photo”. Answer: “They sure do”.
“What is your response to that?”
“Well, if they say: ‘it’s just like the real thing’ and they tell me why they like it, I am happy.

Photo's Beet-field

Photo's Beet-field

If they say: ‘Why should work so hard if you can also make a photo?’, then I think to myself: you should look better. Maybe I say: It’s not so crazy if you think of a photo: a painting can look very ‘real’. But meanwhile it is all interwoven with my experience, and I hope to share that with the viewer. That’s the main thing.

Detail Beet-field

Detail Beet-field

I changed a lot, the horizon for example, and of course in reality there are no dots and sweeps. Those interventions should not stand out, because then the illusion of reality would be disturbed. There is a lot more to be said about it, but then my tale would be too long.”
I developed a lecture about this subject, and in the future I hope to publish parts of that in this blog. I took a dive in the history of art and to my amazement and joy I even found discussions among the ancient Greeks.

Translation NL-EN: Jeroen Strengers

 

linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram